گرفتگی عضلات پا و درد ساق
آیا تا به حال برای شما اتفاق افتاده است كه نیمه های شب، یك مرتبه به دلیل درد ناشی از گرفتگی عضلات پایتان از خواب بیدار شوید؟ شاید شما هم تا به حال با چنین مشکلی رو بهرو شده اید که ناگهان عضلهتان بگیرد و سفت و خشک شود. در حقیقت به انقباض ناگهانی و غیرارادی یک یا چند عضله، گرفتگی عضلانی میگویند. درد ناشی از گرفتگی عضلات یکی از دردهای شایع است که معمولا در نواحی کمر، پشت ساق پا، گردن و ستون فقرات ایجاد میشود. اگرچه این حالت معمولا خطری ندارد، اما میتواند به طور موقتی عضله را از حرکت باز دارد. ۱. علل ساختمانی: اشکال در پا مثلا صافی کف پا یا انحراف زانو می توانند منجر به این حالت شوند. معاینه طب فیزیکی و ارزیابی راه رفتن به تشخیص این حالت کمک می کند.
۲. کمبود مایع خارج سلولی: مثل عرق کردن بیش از حد در روز و عدم جایگزینی با مایعات و املاح کافی، استفاده از داروهای ادرار آور یا در بیماران دیالیزی.
۳.تجمع خون و مایع خارج سلولی: تجمع خون و مایع خارج سلولی در پا مثل واریس، نشستن طولانی مدت بدون حرکت مناسب و حرکت نا مناسب پا بر سطوح سفت.
۴. گرفتگی پا در کودکان: گرفتگی پا در کودکان، می تواند زمینه ارثی داشته باشد و بررسی هایی که برای بالغین انجام می شود در کودکان نیز باید انجام شود.
۵. گرفتگی ساق در خانم های حامله: گرفتگی ساق در خانم های حامله که علاوه بر سایر علل، در اثر کمبود منیزیوم است،استفاده از منیزیوم با نظر پزشک گرفتگی ساق را کم می کند.
۶. بیماری های سیستم عصبی: بیماری های سیستم عصبی مثل پارکینسون، نروپاتی، میوپاتی، تنگی کانال نخاعی، آی آل اس می توانند همراه با گر فتگی ساق باشند.
۷. بیماری های متابولیک مثل دیابت: بیماری های متابولیک مثل دیابت، هیپوتیروئیدی، افزایش گلبول های خونی، و میوپاتی در اثر اختلال متابولیک
۸. گرفتگی ساق: گرفتگی ساق در اثر ورزش بیش از حد.
درد ناگهانی ساق می تواند در اثر لخته خونی باشد که توجه سریع پزشکی را ایجاب می کند.
زنگ خطر براي 3 بيماري
سوزن سوزن شدن يا به خواب رفتن پاها و دست ها نوعي از دست دادن احساس نسبت به سرما و گرما است كه ممكن است در برخي از اندام هاي حركتي بدن اتفاق بيفتد. اين عارضه كه معمولاً در ساق دست و پا و انگشتان مشاهده مي شود طيف گسترده اي از علل مختلفي مانند كاهش گردش خون در اثر بي تحركي تا عوامل جدي تر مانند آسيب به اعصاب را در بر مي گيرد. متخصصان ضمن با اهميت دانستن اين نشانه ها، پيگيري و درمان هرچه سريعتر عوامل به وجود آورنده آن را براي جلوگيري از عوارض جبران ناپذير مورد تاكيد قرار مي دهند.
خونرساني ناكافي به بدن
به خواب رفتن يا سوزن سوزن شدن دست و پا علامتي از يك اختلال است كه نبايد به سادگي از آن گذشت. گردش خون نا كافي ساده ترين علتي است كه به اين عارضه نسبت داده مي شود. با توجه به اين كه اكسيژن لازم سلول هاي مختلف بدن از طريق گردش خون تامين مي شود، ثابت ماندن، بي تحركي و يا تحت فشار قرار گرفتن اعضاي بدن از جمله دست و پا مانع اكسيژن رساني كافي به سلول ها شده و آنها را بي حس مي كند. ايستادن يا نشستن به مدت طولاني يكي از شايعترين علت هاي به خواب رفتن اندام ها بخصوص پاها است. در اين موارد با تغيير حالت وخارج كردن عضو به خواب رفته از حالت فشرده بايد خون بيشتري به عضو رسانيده شود. قدم زدن در محيط كار و پرهيز از ايستادن يا نشستن به مدت طولاني از بروز چنين عارضه اي پيشگيري مي كند.بي خطر ترين علت به خواب رفتن دست يا پا بي تحركي است ولي با تغيير حالت بايد برطرف شود، در صورتي كه پس از برگشتن به حالت عادي اين عارضه بهبود پيدا نكرد، بايد به پزشك مراجعه شود.
كمبود هاي تغذيه اي
كمبود برخي ويتامين ها و املاح، مصرف بعضي از دارو ها، كاهش گردش خون به دنبال گرفتگي عروق خوني، ديابت، ميگرن، بيماري مولتي پل اسكلروز، ضربه، حمله قلبي، اختلالات غده تيروئيد، تبخال، تحت فشار قرار گرفتن نخاع، راديو تراپي، سندرم تونل كارپ، مصرف توتون و تنباكو و آسيب به مهره هاي گردن يا كمر از مهم ترين علل به خواب رفتن دست و پا به شمار مي روند. تيامين يا ويتامين ب1 از ريزمغذي هايي است كه در گردش خون بدن نقش مهمي دارد.كمبود اين ويتامين در بدن باعث سردي دست و پا و تضعيف گردش خون شده و عملكرد سيستم قلبي – عروقي و عصبي را بر هم مي زند.نياز روزانه بدن انسان به ويتامين ب1، 4/1 ميلي گرم است كه كمبود آن علاوه بر عوارض فوق، خستگي، ضعف، كاهش اشتها و به خواب رفتن دست و پا را به دنبال دارد. دانه هاي خوراكي و غلات غني از ويتامين ب1 است كه بايد در رژيم غذاي گنجانده شود. نوشيدن روزانه بيش از سه فنجان قهوه باعث دفع ويتامين ب1 مي شود و با كاهش سطح اين ريز مغذي گردش خون كندتر و به خواب رفتن اندام ها آغاز مي شود.
كمبود ويتامين ب2
ريبوفلاوين يا ويتامين ب2 از ريز مغذي هايي است كه در عملكرد سيستم عصبي انسان نقش مهمي ايفا مي كند. كمبود ويتامين ب2 باعث التهاب اعصاب مي شود و علائمي شبيه به بيماري مولتي پل اسكلروز به وجود مي آورد. در ام.اس يا مولتي پل اسكلروز كه ناشي از التهاب سيستم عصبي است، پروتئين ميلين سلول هاي مغزي كه اطراف رشته هاي عصبي را گرفته است تخريب مي شود و فرد را دچار علائمي مانند ضعف عضلاني، لرزش دست يا پا، اختلال ذهني و حسي، به خواب رفتن يا سوزن سوزن شدن آن مي كند. علي رغم آن كه علت دقيق اين بيماري هنوز مشخص نشده است، مكمل غذايي و ماساژ درماني در درمان ام.اس مفيد واقع شده است.گوشت قرمز و سفيد، غلات، حبوبات بخصوص عدس، قارچ، ماهي و دانه آفتابگردان مواد غذايي غني از ويتامين ب2 است كه بدن انسان روزانه به 4/2 ميلي گرم از آن احتياج دارد.
نقش ويتامين ب5
سلامت پوست، عضلات و اعصاب بدن انسان ارتباط مستقيم با سطح ويتامين ب5 در گردش خون دارد. اين ويتامين براي رشد مو ها لازم است و سوخت و ساز بدن را كنترل مي كند. آزادسازي انرژي از كربوهيدرات ها، چربي ها، پروتئين و ترشح برخي هورمون ها مانند كورتيزول از مهمترين اعمال ويتامين ب5 در بدن است. تحقيقات نشان داده است كمبود ويتامين ب5 در بدن باعث سردي انتهاي دست و پا، سوزن سوزن شدن آن و ضعف عضلاني مي شود.گز گز دست و پا، مشكلات قلبي، افسردگي و از همه مهمتر گرفتگي عضلاني از ديگر علل كمبود ويتامين ب5 در بدن است. گوشت، سبزيجات، غلات، شير، لبنيات و حبوبات از جمله عدس از منابع غني ويتامين ب5 است كه نياز روزانه بدن يعني 5 تا 10 ميلي گرم بايد از طريق آن تامين شود.علاوه بر ويتامين هاي گروه ب، كلسيم، پتاسيم و سديم ريز مغذي هايي هستند كه كمبود آنها باعث به خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پا مي شود. بر اين اساس مصرف لبنيات، ميوه و سبزي بخصوص در سالمنداني كه دچار گرفتگي عروق شده اند اهميت زيادي دارد.
سندروم تونل كارپال
آسيب به اعصاب، التهاب آن و يا تحت فشار قرار گرفتن عروق و اعصاب بين مهره ها يكي از عواملي است كه باعث خواب رفتگي اعضاي بدن بخصوص دست و پا مي شود.در حال حاضر يكي از شايعترين علل به خواب رفتن يا بي حس شدن انگشتان دست، سندرم تونل كارپال است. اعصاب اصلي دست از ميان حلقه اي كه بين استخوان هاي مچ دست وجود دارد مي گذرد. در صورتي كه رباط هاي موجود در حلقه دست به هر علتي از جمله كشش يا فعاليت بيش از اندازه ملتهب شده باشد و حلقه بين استخوان هاي دست تنگ شده و عصب بين آن بشدت تحت فشار قرار مي گيرد. در اين حالت، دست دچار درد و ضعف مي شود.افراد مبتلابه سندرم تونل كارپال معمولاً هنگام نوشتن، تايپ و يا بلند كردن اشيا دچار مشكل مي شوند. استراحت، ثابت نگه داشتن دست، داروهاي ضد التهاب، استراحت دادن به دست هنگام كار، فيزيوتراپي و در نهايت جراحي روش هاي درماني است كه براي كاهش علائم اين عارضه توصيه مي شود.
آسيب هاي ستون فقرات
آسيب در ناحيه مهره هاي گردن و تحت فشار قرار گرفتن اعصاب آن از ديگر اختلالاتي است كه باعث به خواب رفتن يا سوزن سوزن شدن بازوها يا دست ها مي شود.اين در حالي است كه تحت فشار قرار گرفتن اعصاب كمر بر اثر ديسك، سوزن سوزن شدن يا گزگز شدن پاها را به دنبال دارد. سياتيك عصب اصلي پا است كه به صورت چهار رشته از ميان مهره هاي بخش انتهايي ستون مهره ها خارج مي شود. هر گونه جابه جايي ديسك باعث برآمدگي عصب و تحت فشار قرار گرفتن آن مي شود كه در نهايت درد و احساس خواب رفتگي پا و انگشتان آن را به وجود مي آورد.با توجه به اين كه اولين گام در رابطه با به خواب رفتن اندام، درمان عوامل به وجود آورنده آن است، پيگيري و درمان بيماري هاي زمينه اي فيزيوتراپي و ورزش در اولويت قرار دارد.
ديگر عوامل موثر
متخصصان به خواب رفتن يا بي حس شدن دست و پا را علايم هشداردهنده اي از برخي بيماري ها مي دانند. اختلال اعصاب محيطي، پاركينسون، ميگرن، افسردگي، آلزايمر و انواع ناهنجاري هاي خواب از مهمترين اين عوارض به شمار مي رود.ديابت از بيماري هاي شايعي است كه با افزايش ميزان قندخون موجب وارد شدن آسيب به چشم، قلب، كليه، گوارش، مجاري ادرار، كاهش وزن و كج خلقي مي شود. علاوه بر موارد فوق، آسيب به اعصاب يكي ديگر از عوارض افزايش قندخون است كه باعث گزگز و بي حسي اندام بخصوص پاها مي شود. درمان دارويي ديابت، رژيم غذايي مناسب و ورزش منظم مهمترين راه درمان اين عارضه محسوب مي شود. افزايش كلسترول خون عارضه ديگري است كه با سخت كردن جدار عروق و انسداد آن از خونرساني به اندام هاي بدن جلوگيري مي كند.در اين شرايط اكسيژن رساني ناكافي به اعضاي بدن باعث سوزن سوزن شدن دست و پاها حتي هنگام پياده روي مي شود.به خواب رفتن دست يا پا بدون علت، احساس درد در ناحيه گردن، ساعد يا انگشتان، بي حس شدن پا و تشديد آن هنگام پياده روي، وجود كهير يا تحريكات پوستي روي دست يا پاي بي حس شده، سرگيجه، گرفتگي عضله يا ديگر علايم غيرطبيعي، ضعف يا بي حسي همراه با گزگز و بي حسي پس از آسيب به كمر يا گردن از علايمي است كه بايد جدي گرفته شوند.گيجي، اختلال در راه رفتن و يا از دست دادن كنترل نيز از ديگر شواهدي است كه نبايد نسبت به آن بي تفاوت بود.علاوه بر درمان بيماري هاي زمينه اي، تغيير وضعيت و قدم زدن در فاصله انجام كارهاي طولاني مدت مانند ماشين نويسي يا خياطي مانع از كاهش اكسيژن رساني به اندام مي شود و از گزگز آن پيشگيري مي كند.ورزش روزانه، پياده روي، دو و شنا باعث بهبود جريان خون مي شود. استفاده از جوراب ضخيم و كفش مناسب براي افرادي كه بيشتر اوقات دچار گزگز يا بي حسي پا مي شوند از وارد شدن صدمات بيشتر جلوگيري مي كند. همچنين گرمادرماني و قرار دادن پاها در آب گرم به مدت 20 دقيقه باعث بهبود جريان خون مي شود.
علل خواب رفتگي دست و پا
بیشتر موارد حس سوزش و سوزن سوزن شدن در هنگامی که اندام ها بی حس شده است، علامتی بی خطر است و نشان دهنده این حالت است که عصبی در این ناحیه تحت فشار است ودر صورت تغییر وضعیت طی چند دقیقه عصب به حالت طبیعی برمی گردد.از دیگر دلایل بی حسی اندام ها افزایش تهویه تنفسی است که در شرایط اضطراب آور ایجاد شده ولی در مواردی که بی حسی ناگهانی و غیر قابل توجیه روی می دهد ممکن است، علامتی از یک بیماری جدی باشد که می بایست تحت بررسی های دقیق قرار گیرد.از علل جدی بی حسی می توان به نقص جریان خون ، روماتیسم مفصلی ، اسکلروز مولتیپل ، دیابت و سندرم تونل کارپ (فشرده شدن اعصاب در مچ دست که موجب بی حسی درانگشتان و دست می شود) اشاره کرد. بی حسی می تواند یافته ای هشدار دهنده باشد از یک سکته مغزی قریب الوقوع یا حملات گذرای ایسکمیک که یک سکته مغزی کوچک است و به طور گذرا و موقتی علایمی نظیر فلج و تاری دید را ایجاد می کند. این حملات گذرا بدون درمان مناسب به سکته کامل منجر شده وممکن است عوارض جسمی و ذهنی دائمی ایجاد می کند.
تسکین علائم:
- آنچه مهم است این است که علایم را کم اهمیت در نظر نگیریم حتی اگر برای چند ثانیه طول بکشد .
- در صورت ایجاد بی حسی به طور ناگهانی و یا ضعف در هر نقطه از بدن بدون وجود توضیح قانع کننده در اسرع وقت باید به اورژانس مراجعه کرد.
- ورزش مرتب نظیر راه رفتن و دویدن و شنا کردن جریان خون را افزایش می دهد و به کاهش وقوع بی حسی در وضعیت های بدنی مختلف کمک می کند و انتخاب نوع ورزش نیز مهم است مثلا ورزش هایی مثل دوچرخه سواری باعث بیحسی اندام ها شده و وضعیت را تشدید می کند.
- مصرف دخانیات باعث اختلال جریان خون می گردد و احتمال بروز بی حسی را افزایش می دهد.
- اگر بیشتر در ناحیه باسن دچار بی حسی می شوید احتمال دارد مربوط به کیف جیبی و یا محتویات جیب عقب شما باشد و ایجاد مشکل می نماید وباعث ایجاد فشار برروی عصب سیاتیک که از میان عضلات باسن می گذرد، می نماید.
- اگر برای مدت طولانی کارهای تکراری انجام می دهید مثل ماشین نویسی و خیاطی و ... ممکن است به سندرم تونل کارپ دچار شوید .لذا اگر هر 30 تا 60 دقیقه یکبار به خود استراحت دهید ودر این بین چرخش های ملایمی به مچ دست دهید می توانید از ایجاد این مشکل جلوگیری نمایید.
دکتر غلامرضا رییسی، بهاره حميدي و دکـتر طنّاز احدی.
استفاده از مطالب وبلاگ بلامانع است.
مطالب دیگر: ۱۳۲۷، ۱۳۲۶، ۱۳۲۵، ۱۳۲۴، ۱۳۲۳، ۱۳۲۲، ۱۳۲۱، ۱۳۲۰، ۱۳۱۹، ۱۳۱۸، ۱۳۱۷، ۱۳۱۶، ۱۳۱۵، ۱۳۱۴، ۱۳۱۳؛ ۱۳۱۲، ۱۳۱۱، ۱۳۱۰
http://www.magiran.com
