آداب سفر
در مسافرت پنچ فایده است: اندوهزدایی، درآمدزایی، دانشافزایی، ادبآموزی و ...
استفاده از مطالب وبلاگ بلامانع است
درمسافرت 5فایده است:اندوهزدایی،درآمدزایی،دانشافزایی،ادبآموزی و... 
مسافرت آدابی دارد که رعایت آن ها سفر را خوش و خاطرهانگیز میکند.
اهمیت سفر:
امیر مؤمنان (ع) میفرماید: مسافرت کنید که در آن پنچ فایده است: اندوهزدایی، درآمدزایی، دانشافزایی، ادبآموزی و همراهی با شرافتمند.1 رسول خدا (ص) میفرماید: سه دعا بیتردید مستجاب است: دعای مظلوم، دعای مسافر و دعای پدر برای فرزندش.2 حضرت علی (ع) میفرماید: شخص نباید به سفری رود که در آن بر دین و نمازش هراسان است.3
آداب سفر:
دعا و صدقه: حضرت رسول (ص) هنگامی که به سفر میرفت، چنین دعا میکرد:«اللهم إنی أعوذ بک من و عثاء السفر و کابة المنقلب و سوء المنظر فی أهل و المال و الولد»؛ خدایا از سختی سفر و اندوه دوری و سرگردانی و دربدری و بدمنظری درباره خاندان و مال و فرزند به تو پناه میبرم.4در فقه الرضا (ع) آمده است که:هرگاه قصد سفر کردی خاندانت را گردآور و دو رکعت نماز گزار و خدا را تمجید کن و بر پیامبر درود فرست و دستانت را به دعا بلند کن و بگو: «اللهم انی استودعک الیوم دینی و نفسی و مالی و اهلی و ولدی و جمیع جیرانی و اخواننا المؤمنین الشاهد منا و الغائب عنا»؛ خدایا! من امروز دین و جان و مال و خاندان و فرزندان و همه همسایگان وبرادران مؤمن حاضر و غایب را به تو میسپارم.هم چنین امام صادق(ع) میفرماید: سفرت را با صدقه آغاز کن و آیةالکرسی بخوان.5
زمان سفر:
رسول خدا (ص) میفرماید: شبانه مسافرت کنید، زیرا زمین آن گونه که پیموده میشود در روز طی نمیشود.6 و ایشان از اینکه مردی شبانه از سفر نزد خانوادهاش بازگردد نهی فرمود، مگر اینکه پیشتر آنها را خبردار کند.7 امام صادق (ع) میفرماید:مسافر، روز شنبه مسافرت کند؛ حتی اگر سنگی در روز شنبه از کوهی فرو غلتد، خدا آن را به جایش بازگرداند.8سپس حضرت در ادامه فرمود: از آداب و لوازم سفر، به همراه داشتن توشه فراوان و خوب و بخشش آن به همسفران است و نیز رازپوشی پس از سفر و شوخیهایی که موجب خشم خدا نباشد.9
خداحافظی:
رسول خدا (ص) میفرماید:هرگاه سفر میکنید با برادران دینی خود خداحافظی کنید، زیرا خدا در سایه دعای آنان برایتان برکت قرار میدهد.10
دعای بدرقه:
حضرت رسول (ص) هنگامی که جعفر طیار را به سوی حبشه بدرقه میکرد این کلمات را توشه راهش قرار داد:«اللهم الطف به فی تیسیر کل عسیر، فان تیسیر العسیر علیک یسیر، انّک علی کل شیء قدیر. اسئلک له الیسر و المعافاة الدائمه فی الدّنیا و الآخره؛ خدایا! در حل مشکلات و سختیها به او عنایت کن، زیرا آسان ساختن سختی بر تو آسان است و تو بر هر چیزی توانایی. از تو برای او آسایش و عافیت دائم در دنیا و آخرت میخواهم».11هرگاه رسول خدا (ص) با مسافری وداع میکرد دست او را میگرفت و این چنین برایش دعا میکرد: «احسن الله لک الصحابه و اکمل لک المعونه سهل لک الحزونه و قرّب لک البعید و کفاک المهم و حفظ لک دینک امانتک و خواتیم عملک و وجهک لکل خیر، علیک بتقوی الله استودع الله نفسک سر علی برکة الله عز و جل؛خدا برای تو همراهی و مصاحبت را خوش و نیکو قرار دهد و به طور کامل تو را یاری کند و ناهمواریها را برایت آسان سازد و دور را برایت نزدیک کند و نیازهایت را برآورد و امانت و دینت را حفظ کند و پایان کارت را نیکو کند تو را به هر خیری رهنمون سازد. بر تو باد به تقوای الهی خود را به خدا بسپار وبه امید خدای بزرگ حرکت کن».12
توقف کوتاه بین راه:
پیامبر اکرم (ص) میفرماید: هرگاه به مسافرت میروید در منزلگاهها توقفی کوتاه داشته باشید.13
امام باقر(ع) میفرماید: هرگاه در زمین سرسبز و خرم سفر میکنیدبه آرامی سیر کنید و هرگاه زمین خشک و بیحاصل را میپیمایید به سرعت بگذرید.14
تقسیم هزینه در سفر گروهی:
رسول خدا (ص) میفرماید: از آداب سفراین است که همسفران هزینه سفر را پیشاپیش جدا و مشخص کنند که مایه آرامش خاطر و نیکخویی آنهاست.15
همسطحی همسفران به لحاظ مالی:
حسین بنأبیعلاء گوید:گروهی بیست و چند نفره از مؤمنان به قصد مکّه خارج شدیم و در میان راه، در هر منزلی که توقف میکردیم، برایشان گوسفندی میکشتم. وقتی به محضر امام صادق(ع) رسیدم فرمود: ای حسین! تو مؤمنان را خوار کردی! عرض کردم: از چنین کاری به خدا پناه میبرم. فرمود: به من خبر رسید که تو در هر منزلگاهی برای آنها گوسفندی میکشتی؟گفتم: من جز خدا مقصودی نداشتم. فرمود: مگر نمیدانستی که برخی از آنان هم دوست داشتند کار تو را انجام دهند ولی توان مالی نداشتند و این، موجب شد که او نزد خود احساس خواری کند؟ گفت: از خدا مغفرت میطلبم و تکرار نمیکنم.16(نکته: ببان اینگونه احادیث این است که در صورت امکان، هرکسی با همسطح اقتصادی خود سفر کند.)17
سوغات:
امام صادق(ع) میفرماید: هنگام بازگشت از سفر برای خانواده خود سوغات بیاورید؛ هرچند قطعه سنگی باشد.18
لزوم همسفر:
رسول خدا (ص) میفرماید: همسفرت را بیاب و بشناس؛ آنگاه سفر کن.19 حضرت رسول (ص) در وصیتش به علی(ع) فرمود: ای علی! به تنهایی سفر نکن، چرا که شیطان، همراه تنهاست.20 پیامبر اکرم (ص) میفرماید: بدترین مردم کسانیاند که به تنهایی سفر کنند.21امیرمؤمنان (ع) میفرماید: با کسی مسافرت نکن که برای تو به اندازهای که تو برای او ارزش قائل هستی احترام نمیبیند.22امام باقر(ع)میفرماید: با همسطح خود همسفر شو، زیرا سفر با کسی که هزینه تو را میدهد مایه خواری مؤمن است.23امام صادق(ع) میفرماید: با کسی مسافرت کن که او مایه زینت تو باشد؛ نه اینکه تو مایه زینت او باشی.24امام صادق(ع) میفرماید: همسفرانی برگزینید که دخل و خرجشان با شما همسانی داشته باشد تا خوار نشوید.25
دید و بازدید مسافر
رسول خدا (ص) میفرماید: بر مسلمان است که هرگاه قصد سفر کرد دوستانش را خبر کند و بر دوستان اوست که هرگاه از سفر بازگشت به دیدارش روند.26امام حسن عسکری(ع) به نقل از پدران بزرگوارش میفرماید: هنگامی که جعفربنابیطالب از حبشه آمد رسول خدا (ص) به احترامش برخاست و دوازده گام از او استقبال و با وی معانقه کرد و میان چشمانش را بوسید و از خوشحالی دیدارش اشک شوق ریخت.27رسول خدا(ص) میفرماید: سفر پارهای از عذاب است پس هرگاه سفر پایان یافت زود نزد خانواده خود بازگردید.28هرگاه رسول خدا (ص) از سفری باز میگشت به دیدار امام حسن و حسین(ع) میرفت و آنان را در آغوش میکشید.29
توصیههای لقمان درباره سفر
در کتاب مکارم الاخلاق آمده است که امام صادق(ع) میفرماید: لقمان به پسرش گفت: هرگاه با گروهی مسافرت کردی درباره کار خود و آنان بیشتر با آنان مشورت کن. بسیار به رویشان لبخند بزن. از توشهات به ایشان ببخش. دعوتشان را بپذیر، به یاری آنان بشتاب، سکوت طولانی، نماز بسیار و سخاوتمندی را پیشه خودساز، به حق گواهشان باش. هرگاه دیدی همسفران میروند با ایشان برو. هرگاه دیدی کار میکنند با آنان کار کن. هرگاه صدقه و قرضی دادند تو هم شریک آنان شو. از کسی که از تو بزرگتر است حرفشنوی داشته باش.هرگاه به تو فرمانی دادند و از تو چیزی خواستند اجابت کن و مخالفت نکن، چرا که «نه» گفتن درماندگی و پستی است.
پینوشتها:
1- مستدرکالوسائل، ج8، ص115.
2- نوادر راوندی، ج5، ص5.
3- کتابالخصال، ص630.
4- مصباحالمتهجد، ص674 و 675.
5- الکافی، ج4، ص283.
6- تنبیه الخواطر و نزهة النواظر، ج1، ص34.
7- المحاسن، ج2، ص377.
8- - الکافی، ج8، ص143.
9- الفقیه، ج2، ص294.
10- الجامع الصغیر، ج1، ص89.
11- مکارم الاخلاق، ص249.
12- الفقیه، ج2، ص276.
13- الجامعالصغیر، ج1، ص129.
14- الفقیه،ج2، ص290.
15- همان، ص278.
16- مستطرفات السرائر، ج1، ص578.
17- تفسیر العیاشی، ج1، ص277.
18- مستدرک الوسائل، ج8، ص209.
19- الکافی، ج8، ص303.
20- الفقیه، ج2، ص277.
21- الکافی، ج4، ص286.
22- همان.
23- همان.
24- الفقیه، ج2، ص278.
25- الکافی، ج4، ص287.
26- همان، ج2، ص174.
27- کتاب الخصال، ص484.
28- الفقیه، ج2، ص300.
29- اعلام الوری بأعلام الهدی، ص124.
منبع:
مفاتیحالحیات، علامه جوادی آملی.
